چک‌لیست امنیتی راهکارهای پشتیبان‌گیری و مقابله با حملات باج‌افزاری به سامانه‌های Backup سازمانی – قسمت اول

مقدمه: اهمیت امنیت پشتیبان‌گیری در مقابله با باج‌افزارها

در دنیای امروزی که هر ثانیه داده‌های ارزشمند در حال تولید و ذخیره هستند، امنیت پشتیبان‌گیری به یکی از حیاتی‌ترین عناصر دفاع سایبری تبدیل شده است. بسیاری از سازمان‌ها با اجرای راهکارهای Backup مطمئن، به تداوم کسب‌وکار و بازیابی پس از بحران اطمینان دارند، اما مهاجمان سایبری نیز به‌خوبی این وابستگی را درک کرده‌اند.

امروزه باج‌افزارها دیگر فقط داده‌های زنده را هدف قرار نمی‌دهند، بلکه مستقیماً به سراغ زیرساخت‌های پشتیبان‌گیری و سرورهای ذخیره‌سازی نسخه‌های بکاپ می‌روند. در نتیجه، اگر امنیت بکاپ به‌درستی رعایت نشود، حتی بهترین برنامه بازیابی (Disaster Recovery Plan) نیز بی‌اثر خواهد بود.

امنیت پشتیبان‌گیری پایه‌ای‌ترین لایه دفاع در برابر حملات باج‌افزاری است.

 درک ماهیت حملات باج‌افزاری به سامانه‌های Backup

زمانی‌که مهاجم به زیرساخت سازمانی نفوذ می‌کند، یکی از اهداف اصلی‌اش دسترسی به سامانه‌های Backup Management و Storage Repository است. این سیستم‌ها اغلب دارای دسترسی‌های سطح بالا (Admin) هستند و کنترل آنها می‌تواند کل فرآیند بازیابی را از بین ببرد.

برخلاف حملات سنتی، در این مدل جدید، مهاجم به‌صورت هدفمند به دنبال نابودی نسخه‌های پشتیبان یا غیرفعال‌سازی تنظیمات بازیابی است تا سازمان هیچ گزینه‌ای جز پرداخت باج نداشته باشد.

 چرا زیرساخت‌های Backup به هدف جذاب مهاجمان تبدیل شده‌اند؟

۱. افزایش اتکای سازمان‌ها به نسخه‌های پشتیبان:
سازمان‌ها به بکاپ اعتماد دارند تا در مواقع بحران، داده‌هایشان را بازیابی کنند. مهاجمان با نابود کردن آن، این نقطه قوت را به نقطه ضعف تبدیل می‌کنند.

۲. مدل‌های جدید Ransomware-as-a-Service (RaaS):
مهاجمان با استفاده از پلتفرم‌های آماده، می‌توانند صدها حمله خودکار به سامانه‌های Backup انجام دهند.

۳. حرکت جانبی سریع در شبکه (Lateral Movement):
در کمتر از چند ساعت پس از نفوذ اولیه، مهاجم با ابزارهای شناسایی شبکه مانند AD Explorer یا SharpHound به کنسول‌های بکاپ دست می‌یابد.

۴. انکار بازیابی (Recovery Denial):
مهاجم حتی بدون رمزگذاری داده‌ها، می‌تواند با حذف یا تغییر نسخه‌های پشتیبان، سازمان را از بازیابی محروم کند.

۵. افزایش حملات چندمرحله‌ای (Double/Triple Extortion):
داده‌ها رمزگذاری، استخراج و تهدید به افشا می‌شوند — و در کنار آن نسخه‌های پشتیبان نیز حذف می‌شوند.

 روندها و شواهد سال ۲۰۲۵ در حملات باج‌افزاری

گزارش‌های امنیتی نشان می‌دهد که در نیمه اول سال ۲۰۲۵، بیش از ۹۶ گروه فعال باج‌افزاری شناسایی شده‌اند. میانگین زمان بین نفوذ اولیه تا آسیب به بکاپ کمتر از ۵ ساعت بوده است.

نمونه بارز، گروه Agenda Ransomware است که در بیش از ۵۸ کشور، زیرساخت‌های Backup و Remote Access را هدف قرار داده است. این گروه با نفوذ به ابزارهایی مثل Veeam و Acronis Backup Console توانسته نسخه‌های پشتیبان سازمان‌ها را حذف و بازگردانی را غیرممکن کند.

در واکنش به این روند، سازمان‌های بزرگ جهانی به سمت بکاپ‌های غیرقابل تغییر (Immutable) و جداسازی فیزیکی (Air-Gap) حرکت کرده‌اند تا امکان دستکاری نسخه‌ها را از بین ببرند.

 مراحل متداول حمله به زیرساخت پشتیبان‌گیری

۱. نفوذ اولیه (Initial Access)

مهاجم با استفاده از حملات فیشینگ، آسیب‌پذیری نرم‌افزار یا سوءاستفاده از دسترسی‌های Remote وارد شبکه می‌شود.

۲. شناسایی سیستم‌های بکاپ

با ابزارهای اسکن شبکه مانند Nmap یا BloodHound، مهاجم سامانه‌های Backup را شناسایی می‌کند و اطلاعات دسترسی را جمع‌آوری می‌کند.

۳. نفوذ به کنسول مدیریت بکاپ

در این مرحله، مهاجم از طریق دسترسی‌های سرقت‌شده وارد کنسول می‌شود، سیاست‌ها را تغییر می‌دهد، و نسخه‌ها را حذف یا رمزگذاری می‌کند.

۴. حذف یا خراب‌سازی نسخه‌های پشتیبان

با اجرای اسکریپت‌های اتوماسیون PowerShell، نسخه‌های سالم بکاپ حذف و مسیر بازیابی از بین می‌رود.

۵. رمزگذاری و اخاذی

در پایان، مهاجم داده‌های عملیاتی را رمزگذاری و سازمان را مجبور به پرداخت باج برای کلید بازیابی می‌کند.

نمودار مراحل حمله باج‌افزاری به زیرساخت‌های Backup

 دلایل آسیب‌پذیری زیرساخت‌های Backup

۱. حساب‌های کاربری با دسترسی بیش‌ازحد (Excessive Privileges)
۲. استفاده از تنظیمات پیش‌فرض و نبود MFA
۳. به‌روزرسانی‌نشدن نرم‌افزارهای بکاپ (مانند Veeam یا Commvault)
۴. نبود ایزولاسیون شبکه‌ای بین سیستم تولیدی و ذخیره‌سازی بکاپ
۵. نبود تست بازیابی منظم (Recovery Test)
۶. فقدان مانیتورینگ و هشدار امنیتی در سیستم‌های بکاپ

 پیامدهای حمله به زیرساخت پشتیبان‌گیری

• از دست رفتن امکان بازیابی داده‌ها (Recovery Failure)

• افزایش چشمگیر هزینه‌ها و توقف سرویس‌ها

• ریسک افشای داده‌های محرمانه و جریمه‌های قانونی

• آسیب شدید به اعتماد کاربران و برند سازمان

• نیاز به بازسازی کامل زیرساخت امنیتی

 راهکارهای دفاعی برای امنیت پشتیبان‌گیری

۱. طراحی و معماری ایمن

• اجرای مدل ۳-۲-۱-۱ (سه نسخه، دو رسانه، یک نسخه خارج از سایت، یک نسخه آفلاین)

• ذخیره نسخه آفلاین روی رسانه‌های فیزیکی یا فضای ابری با قابلیت Immutable

• جداسازی شبکه بکاپ از شبکه تولیدی با VLAN یا Subnet مجزا

• طراحی سناریوی Disaster Recovery برای حالت از بین رفتن کل زیرساخت

۲. سیاست‌ها و فرآیندهای امنیتی

• استفاده از اصل Least Privilege برای حساب‌های کاربری

• فعال‌سازی احراز هویت چندعاملی (MFA) برای تمامی کنسول‌های Backup

• اجرای تست بازیابی منظم هر سه ماه یک‌بار

• بروزرسانی نرم‌افزارهای بکاپ و وصله‌کردن آسیب‌پذیری‌ها

• بررسی امنیتی دوره‌ای سرویس‌دهندگان شخص ثالث

۳. ابزارها و فناوری‌های کمکی

• رمزگذاری کامل داده‌ها در زمان ذخیره و انتقال (Encryption at Rest / In Transit)

• استفاده از ابزارهای تشخیص رفتار باج‌افزار (Behavioral Detection)

• بررسی سلامت رسانه‌های ذخیره‌سازی (Storage Integrity Check)

• ثبت هشدار حذف یا تغییر نسخه‌های بکاپ در SIEM سازمانی

• انجام تمرین بازیابی کامل (Full Recovery Drill) در شرایط واقعی

۴. آموزش و فرهنگ سازمانی

• آموزش کارکنان درباره اهمیت امنیت پشتیبان‌گیری

• تمرکز بر امنیت دسترسی‌ها و مقابله با فیشینگ

• برگزاری جلسات Post-Incident Review پس از هر حمله یا آزمایش

 جمع‌بندی

امنیت پشتیبان‌گیری تنها یک فرآیند فنی نیست؛ بلکه بخش مهمی از استراتژی دفاع سایبری سازمان است. باج‌افزارها نشان داده‌اند که حمله به زیرساخت Backup می‌تواند حتی مقاوم‌ترین سیستم‌ها را فلج کند.
سازمان‌هایی که به اصولی مانند Air-Gap، Immutable Backups، Least Privilege، و تست‌های منظم بازیابی پایبند هستند، می‌توانند از پیامدهای فاجعه‌بار جلوگیری کنند.