مقدمه: ClamAV چیست و چرا باید از آن استفاده کنیم؟

در دنیای امروز که تهدیدات سایبری به‌سرعت در حال گسترش هستند، استفاده از یک
آنتی‌ویروس قدرتمند و متن‌باز (Open Source) برای محافظت از سرورها و سیستم‌های لینوکسی اهمیت بالایی دارد.

ClamAV (کلَم‌ای‌وی) یکی از محبوب‌ترین ابزارهای امنیتی رایگان برای شناسایی بدافزار، ویروس، اسکریپت‌های مخرب، تروجان و باج‌افزار است. این آنتی‌ویروس توسط Cisco توسعه داده می‌شود و به‌صورت مداوم با آخرین دیتابیس تهدیدات به‌روزرسانی می‌شود.

در این آموزش از وب‌سایت RootNet.ir یاد می‌گیرید چطور ClamAV را به‌صورت گام‌به‌گام نصب، پیکربندی و اجرا کنید تا امنیت سرور یا سیستم‌عامل لینوکس خود را افزایش دهید.

 پیش‌نیازهای نصب ClamAV

• دسترسی به کاربر root یا sudo
• اتصال اینترنت برای دریافت بسته‌ها و دیتابیس ویروس‌ها
• سیستم‌عامل لینوکسی (Ubuntu، Debian یا CentOS)

نکته: ClamAV روی ویندوز و macOS هم قابل نصب است، اما تمرکز این آموزش بر روی سیستم‌عامل‌های لینوکسی است.

 مرحله ۱: نصب ClamAV در لینوکس

 نصب در Ubuntu و Debian

sudo apt update && sudo apt upgrade -y
sudo apt install clamav clamav-daemon -y
sudo systemctl status clamav-freshclam
sudo systemctl status clamav-daemon
sudo systemctl enable clamav-freshclam --now
sudo systemctl enable clamav-daemon --now

 نصب در CentOS / RHEL / AlmaLinux

sudo dnf install epel-release -y
sudo dnf install clamav clamav-update clamav-scanner-systemd -y
sudo freshclam

 مرحله ۲: به‌روزرسانی دیتابیس ویروس‌ها

برای اطمینان از امنیت کامل، باید دیتابیس ClamAV را همیشه به‌روز نگه دارید:

sudo freshclam

پیشنهاد RootNet: سرویس freshclam را فعال کنید تا دیتابیس به‌صورت خودکار چند بار در روز به‌روزرسانی شود.

 مرحله ۳: اسکن فایل‌ها و فولدرها با ClamAV

برای اسکن یک مسیر خاص:

clamscan -r /home/user/

• -r : اسکن بازگشتی
• --bell : هشدار هنگام شناسایی ویروس
• --remove=yes : حذف خودکار فایل آلوده

sudo clamscan -r /var/www --bell -i

مرحله ۴: استفاده از ClamD برای اسکن سریع‌تر

فرآیند clamscan هر بار دیتابیس را بارگذاری می‌کند و برای سرورهای بزرگ کند است. clamd همیشه در حافظه فعال است و درخواست‌های اسکن را با سرعت بالا پردازش می‌کند.

sudo systemctl start clamav-daemon
sudo systemctl enable clamav-daemon
clamdscan /etc/

 مرحله ۵: پیکربندی ClamAV برای اسکن خودکار

برای انجام اسکن روزانه، از Cron Job استفاده کنید:

sudo crontab -e

و این خط را اضافه کنید:

0 2 * * * /usr/bin/clamscan -r /home --log=/var/log/clamav/scan.log

📋 مرحله ۶: مشاهده گزارش‌ها و لاگ‌های ClamAV

گزارش‌ها در مسیر زیر ذخیره می‌شوند:

/var/log/clamav/clamav.log

sudo tail -f /var/log/clamav/clamav.log

 مرحله ۷: ادغام ClamAV با سرورهای دیگر

• Mail Server (مثل Postfix): برای اسکن پیوست‌های ایمیل
• Web Server (مثل Apache/Nginx): بررسی فایل‌های آپلودی
• FTP Server: جلوگیری از انتقال بدافزار

 مرحله ۸: رفع خطاهای متداول ClamAV

 مرحله ۹: افزایش کارایی ClamAV در سرورها

• استفاده از clamd به‌جای clamscan
• افزایش حافظه اشتراکی (Shared Memory)
• ادغام با ابزار Maldet برای اسکن خودکار

sudo apt install maldet
sudo maldet --scan-all /home

 نتیجه‌گیری: چرا ClamAV انتخابی هوشمندانه است؟

ClamAV با وجود رایگان بودن، یکی از قابل‌اعتمادترین راه‌حل‌های آنتی‌ویروس برای سیستم‌های لینوکسی است.
این ابزار با دیتابیس به‌روزشونده و انعطاف بالا، نه‌تنها در سرورها بلکه در شبکه‌های سازمانی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 RootNet چگونه به شما کمک می‌کند؟

تیم RootNet با تجربه در حوزه‌ی امنیت شبکه و سیستم‌های لینوکسی، می‌تواند در زمینه‌های زیر به سازمان شما کمک کند:

• نصب و پیکربندی تخصصی ClamAV و سایر ابزارهای ضدبدافزار
• مانیتورینگ دائمی امنیت سرور با سیستم SIEM
• مدیریت لاگ‌ها و هشدارهای امنیتی
• طراحی سیستم‌های اسکن خودکار برای وب‌سایت‌ها و ایمیل‌ها
• پشتیبانی امنیتی ۲۴/۷ برای سرورهای سازمانی